Is-Simpożju Internazzjonali MICAS ilaqqa’ studjużi minn madwar id-dinjali biex jeżaminaw l-Arkitettura, il-Patrimonju u l-Istituzzjoni tal-Arti Kontemporanja
Jumejn ta’ inkjesti ffukati dwar l-istituzzjonijiet tal-arti kontemporanja f’ambjenti storikament saffi – u x’tip ta’ aspirazzjoni pubblika għandhom ilaħħqu.strong>
L-Ispazju Internazzjonali tal-Arti Kontemporanja ta’ Malta (MICAS) ikkonkluda s-Simpożju Internazzjonali inawgurali tiegħu fid-19 ta’ Ġunju, fejn laqqa’ flimkien periti, storiċi, kuraturi u museologi mill-Università ta’ Harvard, ETH Zurich, is-Sorbonne u l-IUAV Venezja għal jumejn ta’ inkjesti ffukati dwar l-istituzzjonijiet tal-arti kontemporanja f’ambjenti storikament saffi – u x’tip ta’ aspirazzjoni pubblika għandhom ilaħħqu.
Miżmum f’żewġ sessjonijiet fil-MICAS, is-simpożju indirizza mistoqsijiet dwar kif l-arkitettura tuża strutturi spazjali u materjali eżistenti biex tipproduċi forom ġodda ta’ preżenza istituzzjonali, u x’rwol għandu l-mużew fil-ħajja ċivika ta’ stati żgħar.
L-ewwel jum infetaħ mal-Prof. Godfrey Baldacchino (l-Università ta’ Malta) li ppropona l-MICAS bħala sit ta’ inbetweenity – la sempliċiment miftuħ jew magħluq, iżda li jokkupa l-limitu bejn tal-ftuħ tal-port u l-loġika difensiva tal-fortifikazzjonijiet li jdawruh. Abbażi tal-moviment storiku tal-bliet ewlenin ta’ Malta, miċ-ċentru tal-Imdina sal-kosta tal-Belt Valletta, Baldacchino argumenta li dak li darba nbena biex jiġi pprojbit id-dħul – il-Linji tal-Furjana – jista’ jiġi ivvintat mill-ġdid bħala post ta’ skambju u aġenzija kulturali, bħall-MICAS.
Il-Prof. Dominique Poulot (Università ta’ Pariġi I Panthéon-Sorbonne) eżamina l-proliferazzjoni ta’ mudelli ta’ mużewijiet fuq skali territorjali differenti – minn istituzzjonijiet komunitarji għal mużewijiet nazzjonali riformati bid-dekolonizzazzjoni – u t-trażżin ta’ narrattivi ċiviċi kbar. Huwa għamel pressjoni fuq il-MICAS biex jartikola l-missjoni soċjali tiegħu b’mod ċar, fost il-kompetizzjoni li teżisti fuq talbiet istituzzjonali, filwaqt li kkwota l-inklużività, l-ekwità u t-trasparenza bħala l-isfidi determinanti li qed jiffaċċja l-mużew kontemporanju.
Dr Georgina Portelli, Viċi Ċerpersin tal-MICAS u konvenjent tas-simpożju, traċċat it-tliet kundizzjonijiet fundaturi li ffurmaw ir-rispons arkitettoniku tal-MICAS: ir-rekwiżit li tinżamm il-leġġibbiltà tar-reġistri storiċi multipli preżenti fuq il-post, mill-Kavallieri ta’ San Ġwann, il-ħakma kolonjali Brittanika, sal-marki tax-shrapnel tal-bumbardament ta’ żmien il-gwerra, kif ukoll li tinżamm ir-relazzjoni viżiva mal-port u l-pajsaġġ tal-Belt, u l-projbizzjoni legali li ma jitwaħħal xejn mal-ħitan tal-bastjun. Dawn ir-restrizzjonijiet, argumentat Portelli, ma kinux ostakli iżda l-loġika ġenerattiva tal-proġett. B’riżultat ta’ dan, il-MICAS inbidel f’esperiment ikkalkulat li għadu għaddej.
Tour arkitettoniku mmexxi mill-Prof. Carlo Terpolilli (l-Università ta’ Firenze, Ipostudio Architetti), perit tal-galleriji MICAS, flimkien mal-Prof. Marco Mulazzani, ta lill-parteċipanti inkontru dirett mal-pajsaġġ skavat li minnu kiber il-proġett – il-blat espost fir-Ritirata u s-saqaf abbażi ta’ grilja Kartesjana li jgħaqqad il-kumpless mingħajr ma jimponi fuq il-fortifikazzjonijiet taħtu.
It-tieni jum infetaħ bil-Prof. Alina Payne (l-Università ta’ Harvard, Villa I Tatti) teżamina l-mużew bħala forma ta’ dikjarazzjoni arkitettonika – minn Bilbao għal Sydney, għall-interventi iżjed sublimi fl-ibliet b’nisġa storika densa. Fuq gżira bħal Malta li fiha nnifisha hija monument, Payne argumentat, MICAS jippreżenta mhux dak il-ġest kbir ta’ modernità, iżda rikonoxximent rispettuż ta’ fejn tinsab Malta: saqaf tal-grilja li jirrifletti t-topografija tal-Belt Valletta stess, b’bini li jippersonifika “sigriet” ġentili mdeffes wara l-linji difensivi tal-Furjana.
Edith Devaney, Direttur Artistiku tal-MICAS, b’żewġ deċennji ta’ esperjenza kuratorjali fl-Akkademja Rjali tal-Arti, eżaminat kif l-arkitettura tal-gallerija ssawwar il-preżentazzjoni u r-riċeviment tal-arti – u kif in-nuqqas ta’ infrastruttura konvenzjonali fil-MICAS saru assi li jġiegħlu lill-artisti jinvolvu ruħhom fl-ispazju skavat skont it-termini tiegħu stess. Bir-rakkont tagħha tal-wirja tal-ftuħ ta’ Joana Vasconcelos u l-programmi sussegwenti, Devaney wriet kif l-arkitettura u l-programm artistiku jistgħu jiġġeneraw qari ġenwinament differenti tal-istess xogħlijiet f’postijiet differenti.
Francesco Dal Co, il-Professur Emeritus (IUAV), qabbel l-istrateġiji dwar it-“tieni ħajja” tal-mużewijiet billi ffoka fuq Carlo Scarpa u r-rikostruzzjoni ta’ Castelvecchio f’Verona, u Hans Döllgast mar-rekostruzzjoni tal-Alte Pinakothek fi Munich.
Il-Prof. Adam Caruso (ETH Zurich, Caruso St John Architects) għalaq is-sessjonijiet formali bi provokazzjoni: dik li l-arkitettura trid tiddiżimpenja ruħha mil-loġika tal-monumentalità, tal-kanoniżmu u tas-soluzzjoni tal-problemi li allinjawha mal-poter u l-kapital, u minflok torjenta ruħha lejn il-manutenzjoni, it-tiswija u t-tisħiħ tan-networks fiżiċi u soċjali eżistenti.
Diskussjoni ta’ sinteżi tal-għeluq, immoderata mill-kuratur u l-kittieba Vicky Richardson (li qabel kienet il-Kap tal-Arkitettura fl-Akkademja Rjali tal-Arti), ġibdet il-perspettivi tal-kelliema kollha f’konverżazzjoni kritika miftuħa – dwar ir-responsabbiltà, iċ-ċensura, l-aġenzija pubblika u l-obbligu ta’ mużew tal-iskala tal-MICAS lis-soċjetà ta’ madwaru.
